پديد ميآيد با براهين هندسى كه متوقف بر تعليم اول است ( مقدمات رياضى كه در كتاب اقليدس بيان شده ) ثابت مىكند و فايدهء آن در صنايع عملى كه مواد آنها اجسام است نمودار مىشود از قبيل : درودگرى و بنايى و چگونگى ساختن مجسمه‌ها و پيكره‌هاى شگفت آور و ساختمانهاى بلند نادر و اينكه چگونه و با چه تدابيرى بارهاى سنگين مىكشند و ساختمانهاى بلند را با هندام « ماشين » و منجنيق و نظاير آنها انتقال مىدهند و يكى از مؤلفان اين فن كتاب جداگانه‌اى در حيل عملى [ 1 ] تأليف كرده كه از صنايع شگفت آور و حيل نوظهور مشتمل بر هر نوع حيرت بخش و عجيب است . و چه بسا كه فهم آن به علت دشوارى براهين هندسى مشكل باشد . و آن كتاب هم اكنون موجود و در دسترس مردم است و آن را به « بنى شاكر » نسبت ميدهند [ 2 ] . و از فروع هندسه مساحت است و آن فنى است كه در مساحت زمين بدان نياز پيدا مىشود و معنى آن استخراج مقدار زمين معلومى است به نسبت وجب يا ذراع يا جز اينها از مقياسات و نسبت زمينى است بزمينى ديگر ، هر گاه مورد مقايسه واقع شوند و در مقرر داشتن خراج بر مزارع و كشتزارها و بوستانهاى مشجر و تقسيم محوطه‌ها و اراضى ميان شركا يا ورثه و مانند اينها مورد نياز واقع مىشود و مؤلفان در اين باره كتابهاى نيكو و فراوان گرد آورده‌اند . [ 3 ] و ديگر از فروع اين فن هندسهء مناظر است [ 4 ] و آن دانشى است كه بدان اسباب خطا و غلط در ادراك بصرى از راه شناختن چگونگى وقوع آن آشكار مىشود و اين امر مبتنى بر اين است كه ادراك بصر

--> [ 1 - ) ] در نسخهء خطى « ينى جامع » و چاپ دار الكتاب اللبنانى چنين است و در ساير نسخ « علمى » است ولى صحيح صورت اول است . [ 2 - ) ] و خداى تعالى داناتر است . ( ن . ل ) [ 3 - ) ] و خدا باحسان و كرم خويش انسان را به راه راست رهبرى ميفرمايد - در نسخهء خطى « ينى جامع » و چاپ پاريس اين جمله نيست . [ 4 - ) ] علم مناظر و مرايا ( Optique )